Далайн түвшин жил тутам 1 миллиметрээр нэмэгдэж, 300 мянга хүртэл хүн үерт автаж байна
-Сүүлийн 50 жилд Германы газар нутагтай дүйцэхүйц хэмжээтэй мөсийг алдсан байна-
1975 онд ажиглалт хийж эхэлснээс хойш мөсөн голын хэмжээ есөн их наяд тонноор багассан гэж Дэлхийн цаг уурын байгууллагын (WMO) хэвлэлийн төлөөлөгч Клэр Нуллис мэдэгджээ.
Тэрбээр “Бид 1975 онд бүртгэл хийж эхэлснээс хойш Дэлхийн мөсөн голын хяналтын албаны тооцоолсноор мөсөн голууд нийтдээ 9000 тэрбум тонныг алдсан гэж бид төсөөлж ч чадахгүй байна. Энэ нь Германы хэмжээтэй 25 метрийн зузаантай, 25 метрийн зузаантай асар том мөсөн блоктой тэнцэнэ. Сүүлийн зургаан жилийн тавд мөсөн голууд түүхэн дэх хамгийн хурдацтай хайлж байна. Мөсөн голууд болон мөсөн бүрхүүлүүд нь дэлхийн усны нөөцийн 70 орчим хувийг хуримтлуулдаг тул мөсөн голуудын алдагдал нь хойч үедээ үлдээх усаа шавхаж байгаа нь харамсалтай ” хэмээн онцлон тэмдэглэсэн байна.
- ЮНЕСКО-гийн тайланд 1975 оноос хойших мөстлөгийн массын алдагдлыг дээд зэргээр тэмдэглэжээ
- Мөсөн голын хайлмал нь далайн түвшний өсөлтийг хурдасгаж, үер, усны хомсдолыг бий болгодог
- Африкийн уугуул иргэдийн нийгэмлэг мөсөн голын алдагдалаас үүдэлтэй оюун санааны болон практик сорилтуудтай тулгардаг
ЮНЕСКО-гийн тайланд дурдсанаар, дэлхийн өнцөг булан бүрт мөсөн голууд урьд өмнөхөөсөө илүү хурдан устаж, сүүлийн гурван жилийн хугацаанд мөстлөгийн массын хамгийн их алдагдал ажиглагдаж байна.
1975 оноос хойш мөсөн голоос алдагдсан 9000 гигатон мөс нь “Германы газар нутгийн хэмжээтэй 25 метрийн зузаантай мөсөн блок”-той тэнцэж байна гэж Швейцарьт төвтэй Дэлхийн мөсөн голын хяналтын албаны захирал Майкл Земп НҮБ-ын Женев дэх төв байранд тайлангаа танилцуулах үеэрээ мэдэгдсэн байна.
Учир нь чулуужсан түлшний шаталтаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлт нь дэлхийн температурыг өндөрсгөж байгаа тул Арктикаас Альп хүртэл, Өмнөд Америкаас Төвдийн өндөрлөг хүртэл мөсний асар их алдагдал нь маш хурдацтай өрнөх төлөвтэй байна. Энэхүү далайн түвшин нэмэгдэж, эдгээр гол усны эх үүсвэрүүд багасах тусам дэлхий даяар эдийн засаг, байгаль орчин, нийгмийн асуудлыг улам хурцатгах магадлалтай. Тус тайлан нь Мөсөн голын дэлхийн анхны өдрийг Парис хотноо болж буй ЮНЕСКО-гийн дээд хэмжээний уулзалттай давхцаж, дэлхий даяарх мөсөн голуудыг хамгаалахын тулд дэлхий нийтийг хамарсан арга хэмжээ авахыг уриалсан юм. Земп хэлэхдээ, сүүлийн зургаан жилийн тав нь хамгийн их хохирол амссан бөгөөд зөвхөн 2024 онд мөсөн голууд 450 гигатон массаа алдсан байна.
Мөсний хурдтай алдагдал нь уулын мөсөн голуудыг далайн түвшний өсөлтөд хамгийн том хувь нэмэр оруулж, олон сая хүн үерийн гамшигт өртөж , олон тэрбум хүн усан цахилгаан эрчим хүч, хөдөө аж ахуйд хамааралтай усны замыг сүйтгэх эрсдэлд оруулжээ. Дэлхийн цаг уурын байгууллагын (WMO) Ус, криосферийн асуудал эрхэлсэн захирал Стефан Уленбрук хэлэхдээ, дэлхийн хэмжээнд 275,000 орчим мөсөн гол хэвээр байгаа бөгөөд эдгээр нь Антарктид, Гренландын мөсөн бүрхүүлийн хамт дэлхийн цэнгэг усны 70 орчим хувийг бүрдүүлдэг.”Бид шинжлэх ухааны мэдлэгээ ахиулж, илүү сайн ажиглалтын системээр дамжуулан, илүү сайн таамаглал дэвшүүлж, гараг болон хүмүүст эрт сэрэмжлүүлэх системийг сайжруулах хэрэгтэй” гэж Уленбрук хэлэв.
Байгалийн аюул, усны эх үүсвэрийн эрсдэл нэмэгдэж байгаатай холбоотойгоор мөстлөгийн алдагдалд хамгийн их өртдөг хэсэгт 1.1 тэрбум орчим хүн амьдардаг. Температурын өсөлт нь цэвэр усны нөөцийг цасан бүрхүүлээр хангадаг бүс нутгуудын ган гачгийг улам дордуулахын зэрэгцээ цасан нуранги, хөрсний гулсалт, шар усны үер, мөстлөгийн нуурын үер (GLOF) зэрэг аюулын зэрэг болон давтамжийг нэмэгдүүлэх төлөвтэй байна.
Мөсөн голын доод урсгалд амьдардаг Перугийн нэг фермер энэ асуудлыг шүүхэд өгч, Германы эрчим хүчний аварга RWE компанийг мөсөн голын үерийн хамгаалалтын хэсгийг дэлхийд ялгаруулж буй утаатай нь харьцуулан нэхэмжилж байгаа аж. Арктикийн хяналт, үнэлгээний хөтөлбөрийн нарийн бичгийн дарга, мөстлөгч судлаач Хайди Севестре Парис дахь ЮНЕСКО-гийн төв байрны гадаа Ройтерс агентлагт хэлэхдээ, “Талбарт бидний харж буй өөрчлөлтүүд үнэхээр зүрх шимшрүүлж байна. “Зарим бүс нутагт үйл явдал бидний төсөөлж байснаас хамаагүй хурдан болж байна. 2030 он гэхэд мөсөн голууд устаж үгүй болох төлөвтэй байгаа Зүүн Африкийн Уганда болон Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго улсад байрладаг Рвензори уулс руу хийсэн аялалаа онцлон танилцуулжээ.
ЮНЕСКО-гийн шинэ тайланд дурдсанаар Зүүн Африкт мөстлөгийн хайлж байгаатай холбоотой усны төлөөх орон нутгийн мөргөлдөөн нэмэгдэхэд хүргэсэн бөгөөд дэлхийн хэмжээнд үзүүлэх нөлөөлөл бага байгаа ч дэлхий даяар хайлж буй мөсөн голуудын урсац улам бүр нэмэгдэж байна. 2000-2023 оны хооронд уулын мөсөн голууд хайлж, дэлхийн далайн түвшин 18 миллиметрээр нэмэгдэж, жилд 1 мм орчим нэмэгджээ.
Дэлхийн мөсөн голын мониторингийн албаны мэдээлснээр, нэг миллиметр тутамд жил бүр 300,000 хүртэл хүн үерт автдаг. “Тэрбум гарруй хүн мөсөн голуудтай холбогдож байгаа бөгөөд үүнийг хамгаалахын тулд илүү олон тэрбум хүн шаардагдана” гэж Севестр хэлсэн байна.
Эх сурвалж: www.reuters.com
